Pankreas enzimleri neden azalır? Tedavisi var mı?

Dr. Deniz Duman

Marmara Üniversitesi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi,
Gastroenteroloji

Adres: Fevzi Çakmak Mahallesi Mimar Sinan Caddesi No:41 Üst Kaynarca / Pendik /İstanbul

Pankreasın iki önemli görevi vardır. Bir tanesi, hor mono ismini verdiğimiz kimyasalları doğrudan kana vererek vücutta diğer sistemlerin çalışmasını düzenler. İkinci görevi ise, enzim ismini verdiğimiz besinlerin emilmesine, hazmedilmesine yarayan kimyasalları, bu kez doğrudan ince bağırsağa, kendisi salgılar. Bu enzimlerin azalmasının sebebi üç nedenden olabilir. Ya enzimin üretimi bozulmuştur, üretim miktarı bozulmuştur. Veya bu enzimler, doğrudan, aktif halde ince bağırsağa verilmiyordur. İlk hazırlandığında daha in aktif durumda bunların erken aktive olmaları sebep olmuş olabilir. Üçüncüsü de bu enzimlerin erken şekilde yıkımı olabilir. Pankreastaki hangi durumlarda enzim yetersiz üretilir; ya pankreasın kendi kanlanması, kan dolaşımının bozulması söz konusu olabilir. Ya da beyinden gelen sinir yolaklarındaki bozukluk ile doğru zamanda doğru algıyı yapamayıp üretime başlayamaması söz konusu olabilir. Üçüncü bir sebep ise pankreasın çeşitli sebeplerle, daha önce ameliyatla, büyük bir bölümünün çıkartılmış olması neden olabilir. Pankreas enzim yetersizliğine sebep olan hastalıkların başında kronik pankreatit gelir. Burada pankreasın geri dönüşümsüz bir şekilde tahribatı söz konusudur. Buna bağlı olarak enzim düzeyi azalır. Diğer bir sebep de şeker hastalığıdır. Yanlış şeker hastalığında, yumurta mı tavuktan tavuk mu yumurtadan olayı söz konusudur. Çünkü; şeker hastalığının neticesi olarak pankreas enzim yetersizliği olabileceği gibi, pankreas enzim yetmezliği yapan sebepler de uzun vadede şeker hastalığı gelişimine neden olabilir. Bunun dışında daha nadir görülen birtakım hastalıklar, örneğin kistik fibrozis, çölyak hastalığı gibi durumlarda da veya “hemokromatozis” adını verdiğimiz, pankreasta demirin aşırı depolanması durumlarında da yine pankreas enzim yetmezliği gelişir. Pankreas tümörleri de enzimlerin azalmasına neden olabilir. Bunların dışında son yıllardaki bilgilerimizden biliyoruz ki “irritabl bağırsak sendromu” dediğimiz gaz, şişkinlikle giden durumda da pankreas enzimlerinin düzeyinin düşük olduğunu biliyoruz. Yaşlanma önemli bir sebep. Yaşlanmayla bizim kast ettiğimiz gurup, altmış beş yaş üzeri hastalar. Bu hastaları daha genç gurupla kıyasladığımız zaman, pankreas enzimlerinin daha az olduğunu, bilimsel çalışmalardan, görmüş durumdayız. Peki pankreas enzim yetersizliği varsa ne yapılabilir? Basitçe, bunun yerine geri konulması gerekir. Pankreas o kadar zengin bir organik bu enzimlerin her birini, orijinal haliyle, yerine koymamız mümkün değil. En sık, yağ emilimine yardımcı olan “lipaz” adını verdiğimiz, enzimi yerine koyabiliyoruz. Bunu, yemeklerle birlikte, hastalara tablet olarak verip enzim yetmezliğini kontrol ediyoruz.